De rondzendbrieven van de familie Veen

In het Noord-Hollands Archief bevindt zich een bijzondere collectie schrijfsels van het Zaandamse echtpaar Veen. Alida Christina Veen-Brons (Amsterdam, 24-11-1878) maakte tussen 1940 en 1943 in haar agenda aantekeningen over de oorlog, waarbij ze zich bepaald niet onthield van kritiek op de bezetter. De notities zijn als tijdsbeeld aardig, maar niet heel erg uitzonderlijks. Van dagboekaantekeningen als de hare zijn er in Nederland honderden, zo niet duizenden bewaard gebleven.

Haar echtgenoot Egbertus Veen Antoniezn. (Sneek, 24-1-1880), soms bijgestaan door Alida, maakte er echter wel iets speciaals van. Hij ging tussen 1940 en 1945 door met een activiteit waarmee hij al voor de Duitse inval bezig was: het aan familie en vrienden sturen van ‘rondzendbrieven’. In ongezouten bewoordingen ging hij tekeer tegen de nationaal-socialisten en hun handlangers. Het vaak één keer per week op papier gezette resultaat, bijna altijd een volgetikt A-viertje, vermenigvuldigde hij en stuurde hij naar zijn naasten. Als de nazi’s er ooit lucht van hadden gekregen, dan was Egbertus Veen een zekere Todeskandidat geweest.

Beide Zaandammers, wonend aan de Provincialeweg 142, genoten flink wat bekendheid in de regio en zelfs daarbuiten. Onder het pseudoniem ‘Famke’ schreef Alida Christina stukjes in De Telegraaf en publiceerde ze brieven in boekvorm over haar gezinsleven. In 1931 richtte ze de Vereeniging voor Nieuw-Feministen op, die -in tegenstelling tot wat we tegenwoordig al snel zouden veronderstellen- actie voerde tegen een te vergaande onafhankelijkheid van de vrouw. Naar Alida Christina Veen werd eind vorige eeuw een straat vernoemd.

Egbertus Veen wist zich op te werken tot onder-directeur van Verkade. In zijn vrije tijd was hij onder meer voorzitter van de Zaansche Molen, president van de lokale Nutsspaarbank en bestuurslid van de Liberale Kiesvereeniging. Ook was hij mede-oprichter van L.J. Veen’s Uitgeverij N.V. Het waren dus zwaargewichten, die vooral omgingen met de Zaanse notabelen en welkom waren voor een kop koffie bij de burgemeester.

Oorlog

In zijn rondzendbrieven nam Egbertus vanaf de meidagen van 1940 stelling tegen de bezettingsmacht en de NSB. Dat bleef hij, gesteund door zijn vrouw, vijf jaar lang doen, de risico’s van ontdekking op de koop toenemend. Het zijn goed geschreven, heldere teksten zoals ik in deze vorm geen equivalenten ken. Soms hielden mensen stiekem een dagboek bij waarin de Duitsers en hun trawanten gehekeld werden. Enkelingen gingen over tot de verspreiding van opruiende nieuwsbrieven en -later- kranten. De rondzendbrieven van het echtpaar Veen zijn hiervan een mengvorm. Ze bevatten zowel familienieuws als ‘frontberichten’. Om het geheel wat te verluchtigen plaatste Egbertus soms aan het eind een politiek getint ‘mopje’, uiteraard altijd gericht tegen de nazi’s.

Voor degenen die van plan zijn om boeken te schrijven over de Zaanstreek in de Tweede Wereldoorlog is de collectie-Veen een uitstekende basis voor verdieping. Als voorbeeld voeg ik hieronder één (van de honderden) rondzendbrieven aan de ‘B.M’ (Beste Mensen) toe.

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.