Berichten

De laatste exemplaren van de Van Hall-biografie

De film Bankier van het verzet trok 400.000 bezoekers naar de bioscoop, is genomineerd voor twaalf Gouden Kalveren en gaat als Nederlandse inzending naar de Oscar-longlist. Een succes dus, al met al. De biografie Walraven van Hall, premier van het verzet (1906-1945), die gebruikt werd voor de filmproductie, doet het ook goed . Er zijn inmiddels duizenden exemplaren van verkocht. Sterker, van de hardcover-versie zijn nog maar enkele tientallen over.  Met andere woorden: het is bijna op en keer in deze vorm niet meer terug.

Ter geruststelling: zodra de luxe versie uitverkocht is, verschijnt er een editie met een zachte kaft. Iets minder chic dus. Daarom, mocht je de betere publicatie willen bekomen, dan is het een kwestie van tempo maken. In de woorden van Jessica Durlacher: “Lees dat boek van Erik Schaap.” Het is voor €19,95 te verkrijgen via elke Nederlandse boekhandel en bij Bol.com. Zolang de bescheiden voorraad (nog 75 stuks beschikbaar) strekt… 

Een monument voor Van Hall?

 


In de eerste jaren na de bevrijding was Walraven van Hall een begrip in Nederland. Het valt onder meer af te lezen aan de hoeveelheid geboortekaartjes in het familiearchief waarop blijde ouders kenbaar maken hun pasgeboren zoon als eerbetoon Walraven of Wally te hebben genoemd. (Een jaar of wat geleden ontving ik een mail van een moeder die vertelde dat haar zoon een reïncarnatie was van Walraven van Hall. Dat bewijs heb ik dan weer niet teruggevonden in bovengenoemd familiearchief.)

In de decennia na de Tweede Wereldoorlog zakte Van Hall en hetgeen hij had betekend weg in het collectieve geheugen. Met de speelfilm over zijn leven is er een nieuw monument gebouwd voor deze verzetsgrootheid, de belangrijkste illegale strijder die Nederland ooit had. En daarmee lijkt het met zijn naamsbekendheid de komende jaren wel goed te zitten.

In de gemeente waar hij de laatste vijf jaar van zijn leven woonde is helaas weinig monumentaals terug te vinden dat herinnert aan Walraven van Hall. Zijn woning, Westzijde 42, werd in de jaren zestig afgebroken en hetzelfde lot onderging de bank waar hij mede de scepter zwaaide. Waar Amsterdam twee blijvende herinneringen heeft gecreëerd voor Van Hall – een plaquette in het beursgebouw en een monumentale bronzen boom naast De Nederlandsche Bank – heeft Zaanstad hem, na een moeizame discussie, alleen vermeld op een namenbalk in de raadszaal. De Zaanstreek telt twee monumenten voor Hannie Schaft. Ze woonde hier niet, maar het is haar gegund. Voor de wèl in Zaandam wonende Van Hall moet er echter toch wel meer inzitten dan alleen die magere vernoeming in een vergaderruimte waar slechts een select publiek komt. Wellicht dat die film daartoe een aanzet kan vormen? En wie is er bereid om het initiatief te nemen? 

(Mijn biografie Walraven van Hall. Premier van het verzet (1906-1945) is verkrijgbaar via elke Nederlandse boekhandel en bij Bol.com.)

Tranen bij De Nederlandsche Bank


Wally van Hall (de kleinzoon van), DNB-directeur Nout Wellink en ondergetekende tijdens de boekpresentatie (10-2-2006) Foto J. v/d Wal 

Voor ik mij zette aan een levensverhaal over Walraven van Hall publiceerde ik wel eens boekjes, maar qua volume legden die weinig gewicht in de schaal. Walraven van Hall. Premier van het verzet (1906-1945) daarentegen was het serieuzere werk.  Mijn uitgever vond dan ook dat de biografie een stevige ontvangst moest krijgen en ze regelde dat het eerste exemplaar zou worden gepresenteerd in het hoofdkwartier van De Nederlandsche Bank.

Het werd een bijzondere bijeenkomst, de tiende februari van 2006. Tot mijn verbazing verschenen er een stuk of honderd genodigden in de zwaarbeveiligde bunker aan het Frederiksplein. Nout Wellink was de eerste DNB-directeur die in zijn speech de bedenkelijke rol erkende die zowel zijn bank als de meeste andere in Nederland speelden tijdens de oorlog. Ik schoot vol toen ik exemplaren van de aan hen opgedragen verse waar mocht overhandigen aan mijn twee petekinderen, toen nog basisscholieren. En een gelijknamige kleinzoon van Walraven van Hall barstte tijdens zijn verhaal in tranen uit. Overmand door emoties kon hij zijn speech niet afmaken. Het gaf niet. Integendeel, het was misschien wel het mooiste moment van de bijeenkomst.

Na de plechtigheden wilden veel bezoekers een opdracht voorin het boek. Ik was er totaal niet op voorbereid, had niet eens een pen op zak. De eersten die me aanschoten waren familieleden. ‘Veel leesplezier’ schreef ik bij gebrek aan betere volzinnen voorin, me even niet realiserend dat Walraven aan het eind van mijn boek wordt doodgeschoten (alsnog mijn excuses voor de tekst).

Pas veel later hoorde ik dat tijdens de doop van het boek een van de aanwezigen Nout Wellink had benaderd met een verzoek om mee te werken aan een monument voor de bankier van het verzet. Wellink zegde het toe en mede dankzij hem kon korte tijd later het kunstwerk ter ere van Van Hall worden onthuld. Vlak naast De Nederlandsche Bank, de misschien wel meest symbolische plek.

Sinds die biografiepresentatie in Amsterdam zijn er nog een stuk of tien boeken van me in roulatie gegaan. Maar zo intens als op die februaridag in 2006, exact een eeuw na de geboorte van Walraven van Hall, is het nooit meer geworden.

(Mijn biografie Walraven van Hall. Premier van het verzet (1906-1945) is verkrijgbaar via elke Nederlandse boekhandel en bij Bol.com.)

Het kistje van Cees

 

Jaap Buijs met echtgenote en kinderen.

Tot de onbaatzuchtigen die de Nederlandse illegaliteit telde, mag zeker Cees Buijs worden gerekend. Zijn vader, Jaap Buijs, was vier oorlogsjaren lang de rechterhand en vertrouwensman van Walraven van Hall en zoon Cees assisteerde hen op tal van terreinen. In een twee jaar na Walraven van Hall. Premier van het verzet (1906-1945) geschreven boek liet ik deze Zaandammer een paar keer aan het woord, onder meer over de Hongerwinter. “Nog hoor ik het gejank der honden en katten, die op 5 december voor onze deur stonden. Want wat was het geval? In de gang stonden 2 kisten vol paling, bestemd als sinterklaascadeautje voor de [stakende] spoorweglieden”, vertelde Cees Buijs kort na de bevrijding. “Het hele huis rook er naar en wij liepen de gehele dag te watertanden. Wat hadden we er zelf graag eentje op onze boterham gehad.” De erecode van het ondergrondse Nationaal Steunfonds, waarin Cees’ vader een landelijke hoofdrol vervulde, stond het niet toe. Buijs senior: “Men heeft bij het NSF altijd op het punt gestaan dan men niet werkte om zichzelf te verrijken.”

Voor de Van Hall-biografie had ik Cees Buijs dolgraag willen spreken. Ik was te laat; hij leefde niet meer. Zijn familie wist echter dat Cees altijd een metalen kistje bewaard had met nogal wat documenten over de oorlog. Er was sprake van onder meer sprake van vervalste papieren, stempels, Ausweisen en andere identiteitsdocumenten. Cees’ dochter, die inmiddels in Nieuw Zeeland woonde, was bereid op zoek te gaan naar dat wat ik inmiddels beschouwde als een heuse schatkist. Het bestond nog, bleek enige tijd later. Maar daar was ook alles mee gezegd. “Mijn broer kon vertellen dat mijn vader, niet zolang voordat hij stierf, de totale inhoud van dit kistje heeft verbrand”, mailde Cees’ dochter. “Hij heeft langere tijd geleden aan Alzheimer, sprak veel over de oorlog en raakte op die momenten buitengewoon emotioneel. Hij heeft zeer waarschijnlijk gedacht dat al deze papieren te gevoelig waren om te bewaren. Er is hiermee, in de letterlijke zin van het woord, een brok historie in vlammen opgegaan.”

Gelukkig vond ik bij het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie enkele interviews met Cees Buijs waarin hij vertelde over zijn oorlogsbelevenissen. Maar nog altijd zingt zo nu en dan door mijn achterhoofd de vraag wat het kistje van Cees aan geheimen bevatte.

(Mijn biografie Walraven van Hall. Premier van het verzet (1906-1945) is verkrijgbaar via elke Nederlandse boekhandel en bij Bol.com.)

De sportiviteit van Cees Overgaauw

 

De familie Van Hall (1940). Linksonder Walraven.

Medio 2005 vorderde ik aardig met mijn boek over Walraven van Hall. Contact met zijn nakomelingen had ik echter nog niet gehad. En dat was wel nodig, want het vertrouwelijke familiearchief van de Van Halls -32 strekkende meters, opgeslagen bij het Stadsarchief Amsterdam– was niet toegankelijk zonder hun toestemming. Bovendien had ik de nodige vragen aan Walravens drie kinderen.
Toen ik voor het eerst contact kreeg met Aad, de zoon van Walraven, reageerde die erg vriendelijk. Natuurlijk was ik welkom om langs te komen. En uiteraard mocht ik vragen stellen. Er was alleen één maar. Documentairemaker Cees Overgaauw was bezig met een filmisch portret van Walraven en zijn kinderen hadden hem exclusieve toegang beloofd tot het familiearchief. Cees wilde namelijk óók een biografie schrijven over hun vader.

Dat ik een inzinking kreeg is overdreven, maar het idee dat ik na zo’n acht maanden zoeken en schrijven een incompleet verhaal moest inleveren, deed me de moed wel een beetje in de schoenen zakken. Enfin, ik sprak met Aad van Hall af dat ik mijn manuscript-in-wording zou toesturen, opdat hij en zijn zussen er hun blik over konden laten gaan. Aldus geschiedde.
Binnen een paar weken belde Aad me. “Mijn zussen en ik hebben het er over gehad”, zei hij: “En we vinden dat jij dat boek maar moet schrijven.” Ik kreeg alsnog exclusief toegang tot het familiearchief. “Maar”, stamelde ik: “Wat zal Cees Overgaauw daar van vinden?” Aad had daar ook al over nagedacht: “Ik ga wel met hem praten. Hij heeft het toch al erg druk, dus dat komt wel goed.”

Dat kwam het ook. Cees Overgaauw was aanwezig bij de boekpresentatie en feliciteerde me als een van de eersten met het resultaat. Sportiever had ik het niet kunnen treffen. 

(Mijn biografie Walraven van Hall. Premier van het verzet (1906-1945) is verkrijgbaar via elke Nederlandse boekhandel en bij Bol.com.)

Liber amicorum voor Van Hall

 

Koningin Juliana op bezoek bij drukkerij Huig

Het boek dat ik schreef over Walraven van Hall is -verbazingwekkend genoeg, gezien de historische rol van deze man- tot op heden het enige in zijn soort. En toch ook weer niet. Kort na de bevrijding verscheen er voor zijn familie en vrienden een liber amicorum, een 98 pagina’s tellend boekje dat in kleine kring werd verspreid. Het werd gedrukt door zijn Zaandamse collega Gerrit Huig  en bevat verhalen van de mensen die Van Hall nabij stonden. Laat ik voor deze gelegenheid diezelfde drukker Huig aan het woord, over zijn ervaringen met Van Hall zoals verwoord in dat vriendenboekje:
“In Mei 1943 behoorden mijn Vrouw en ik tot de daders van den aanslag op de Gew. Arbeidsbeurs in Zaandam. Door een samenloop van omstandigheden geraakten wij door een der mededaders in gevaar. Op aanraden van den heer Soepboer, chef van de politie Hembrug, een mede-dader, heb ik mij in verbinding gesteld met Walraven. Het was een zeer delicate zaak en ik achtte hem uitermate geschikt om alles in het reine te brengen, wat hij met medewerking van den heer Buys ook prompt gedaan heeft. Vanaf dien dag kwam ik steeds meer met hem in contact. O.a. krantenpapier leveren, drukken van div. drukwerken, enz. Ook heeft hij mij rechtstreeks voorgesteld aan Gerrit van der Veen en zijn nicht Suzan van Hall.
Nu verplaatste mijn werkkring zich meer naar Amsterdam, hoewel ik in voortdurend contact bleef met Walraven en den heer Buys. Altijd had hij een open oor voor mijn moeilijkheden en plannen. Opvallend was zijn zorg voor mijn welzijn. Iederen keer, wanneer ik bij hem geweest was, maande hij mij tot voorzichtigheid en voor dolle, niet goed doordachte en niet verantwoorde plannen voelde hij niets. Ik had ook den indruk, dat hij gewelddaden met grooten tegenzin goedkeurde.
Hij was geen man, die verzet pleegde om het verzet. Opvallend was zijn onbuigzame geest ten opzichte van den bezetter en zijn trawanten. Een onbuigzame geest in dien zin, dat hij zich op den juisten tijd wist te buigen, wanneer het ging om menschenlevens te sparen, maar zich dan weer te fierder oprichtte.
In October 1943 ben ik gevangen genomen. Sindsdien niet meer met hem in contact geweest. Wel heeft hij mijn vrouw bezocht en b.v. met Nieuwjaarsdag 1945 bezocht en bemoedigd! Dat hebben wij beiden zeer geapprecieerd en toen mijn vrouw bij mijn thuiskomst dit vertelde, was mijn antwoord ongeveer: Aan Wally zijn medeleven heb ik in de gevangenis nooit getwijfeld, dat was geen punt van overweging.
Dit zijn ongeveer mijn ervaringen met Walraven van Hall. Een naam, die mij dikwijls door mijn gedachten gaat en voor mij een bijzondere beteekenis heeft gekregen.”

(Mijn biografie Walraven van Hall. Premier van het verzet (1906-1945) is verkrijgbaar via elke Nederlandse boekhandel en bij Bol.com.)

Walraven van Hall: bankier van het verzet

Loe de Jong noemde hem de centrale figuur van de illegaliteit. De in Amsterdam werkzame Walraven van Hall werd tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog door velen gezien als de minister-president van bezet Nederland. Desondanks zakte deze ‘bankier van het verzet’ sindsdien langzaam weg in de vergetelheid.

Nee, mijn boek is niet verfilmd (of toch?)

Ik ben het een beetje zat. Dat mijn boek over Walraven van Hall de basis vormt voor Bankier van het verzet; geen punt. Maar doe dan niet alsof die biografie totaal geen rol speelt bij het maken van de speelfilm.  

De lange aanloop naar de speelfilm over Walraven van Hall

Rutger Hauer poogde jarenlang tevergeefs om het levensverhaal van de Zaandamse verzetsheld Walraven van Hall te verfilmen. Hij was de eerste niet. Nu volgt er een herkansing, in de vorm van een miljoenenproductie met een ware sterrencast.