Berichten

Nee, mijn boek is niet verfilmd (of toch?)

Ik ben het een beetje zat. Dat mijn boek over Walraven van Hall de basis vormt voor Bankier van het verzet; geen punt. Maar doe dan niet alsof die biografie totaal geen rol speelt bij het maken van de speelfilm.  

Het is alweer een jaar of tien geleden dat Rutger Hauer aankondigde een Engelstalige speelfilm te willen regisseren over Walraven van Hall, de Zaanse verzetsheld die door velen wordt gezien als de spin in het web van de Nederlandse illegaliteit. Aangezien ik Van Halls leven had geboekstaafd, namen de twee door Hauer uitgekozen beoogde scenarioschrijvers contact met me op. Begrijpelijk, er bestond geen ander levensverhaal van enig formaat over de Nederlandse aanvoerder van de ondergrondse. We maakten een rondje door Zaandam. Ik wees plekken aan die belangrijk waren in het leven van de Zaandamse bankier/verzetsman. En ik beantwoordde vragen. Waren er destijds NSB’ers binnen de familie Van Hall? Gebruikte Walraven wapens tijdens zijn illegale jaren? Had hij ooit een buitenechtelijke relatie? En zo verder.

De scenaristen in spe waren eerlijk: het was lastig om het merendeels ‘papieren’ verzet van de hoofdpersoon te verfilmen en ze zochten daarom naar smeuïge details. Ik moest ze teleurstellen: Van Hall was uitermate heldhaftig en balanceerde regelmatig op de rand, maar veel sappigs in de vorm van schietpartijen en seksuele escapades zat daar niet bij.

NL Film

De film die Rutger Hauer wilde regisseren kwam er nooit. Iets met geldgebrek, begreep ik. In het najaar van 2011 vernam ik dat er wellicht toch nog een speelfilm zou uitkomen over ‘Wally’ van Hall. NL Film, een van Nederlands grootste productiebedrijven, had zich over het verhaal ontfermd. Ik stuurde het bedrijf een mailtje. “Indien NL Film met het oog op het produceren van de film geïnteresseerd is in mogelijke bronnen en archieven, geschikte filmlocaties en andere informatie die de research vergemakkelijken, kan daarover desgewenst contact met mij worden opgenomen”, schreef ik. Nog dezelfde dag kwam er een hartelijke reactie: “Wij stellen dit erg op prijs. Uw mail stuur ik hierbij door naar Sytze van der Laan die momenteel gesprekken voert met de researcher die voor ons aan deze film werkt. Hij neemt in de toekomst graag contact met u op.”

Het bleef een half jaar stil aan de andere kant van de lijn. Toen vroeg ik schriftelijk of er al iets meer bekend was. “Ik heb uw mail doorgestuurd naar Sytze van der Laan. Hij neemt contact met u op”, luidde het dit keer iets kortere antwoord. Inmiddels zijn we vijf jaar verder. Sytze van der Laan, door NL Film ingehuurd als producent van de film, zoekt blijkbaar nog altijd naar mijn digitale adres of telefoonnummer. Of wellicht had hij het te druk met de afwikkeling van zijn directeurschap bij de Nederlandse Film- en Televisie Academie, dat kan ook.

Gaandeweg vernam ik steeds vaker dat mijn boek een rol speelde bij het financieren en maken van de miljoenenfilm. Een lid van de familie Van Hall vertelde dat de enthousiaste producent bij haar op bezoek kwam met mijn biografie in zijn hand (“Het zat helemaal vol geeltjes.”). Schrijfster Jessica Durlacher bestelde mijn boek. Ze ging daarmee vervolgens samen met ega Leon de Winter op bezoek bij toenmalig bankdirecteur Gerrit Zalm, in een poging om geld los te peuteren voor de film. En Marieke van der Pol had het boek uiteraard ook naast haar computer liggen toen ze het script schreef voor Bankier van het verzet.

Peter R. de Vries

Iedereen kan de literatuur en archieven induiken en daar op zoek gaan naar Van Halls levensverhaal. Zolang er in Bankier van het verzet geen scenes voorkomen die alleen ik kon schrijven -dankzij exclusieve bronnen bijvoorbeeld-, staat het een ieder vrij om Van Hall vorm te geven zoals hij of zij wil. Toen er enkele jaren geleden een film werd gemaakt over de ontvoering van Freddy Heineken verkondigde Peter R. de Vries dat het script gebaseerd was op zijn publicatie over die ontvoering. Hij zei juridische stappen te overwegen, maar uiteindelijk is het daar nooit van gekomen. De Vries besefte waarschijnlijk dat hij het in de rechtbank zou afleggen.

Begin 2017 startten de opnames van de Van Hall-film. De hoofdrollen zijn in handen van goede acteurs. Barry Atsma speelt Walraven, Jacob Derwig diens broer Gijs. In Van der Pols scenario had ik ook wel vertrouwen. Zij heeft, onder meer met De Tweeling, bewezen uitstekende scripts te kunnen schrijven. Hopelijk is haar verhaal overeind gebleven bij de opnames, die eind april eindigden. Laten we het er op houden dat ik mijn twijfels heb. Het aantal via Facebook en Twitter verspreide foto’s van filmscènes waarop geweren en pistolen in beeld zijn, is ontelbaar. Een betrokkene beschreef hoe voor het oog van de camera tezamen met Walraven van Hall een vrouw werd geëxecuteerd, daar waar dat in werkelijkheid niet plaatsvond. Er kwam een fictieve naam voorbij van een belangrijke bijrolspeler. Barry Atsma poseerde op Twitter met een stevige gezichtswond, een blessure die Van Hall tijdens zijn oorlogsjaren niet had. Enzovoort.

In het voorjaar van 2017 raakte ik in gesprek met een dame die betrokken is bij de distributie van de Van Hall-film. Ze toonde me enkele foto’s waarop Jacob Derwig op de filmset door mijn boek bladert. Het was de zoveelste aanwijzing dat de filmploeg en de publicatie nooit ver van elkaar verwijderd waren. In diezelfde week plaatste Barry Atsma een tweet met een foto van mijn boek. Het bericht bleef nog geen tien minuten in de lucht. Toen werd het boek vervangen door een plaatje van het monument voor Van Hall in het Amsterdamse Beursgebouw. Ik vermoed zomaar dat iemand Atsma in de tussentijd liet weten dat de biografie niet in beeld mocht.

Tweetversie 1…

…en versie 2, een paar minuten later.

Naarmate de premièredatum dichterbij komt, krijg ik steeds vaker de opmerking hoe leuk het is dat mijn boek wordt verfilmd. Dat wordt het dus niet. Formeel dan. Toch wil ik bij dezen alvast twee dingen verklappen. Eén: Bankier van het verzet zal zelfs bij benadering niet zo integer zijn als de man die daarin centraal staat. En twee (in alle bescheidenheid): het boek is beter.

De lange aanloop naar de speelfilm over Walraven van Hall

Rutger Hauer poogde jarenlang tevergeefs om het levensverhaal van de Zaandamse verzetsheld Walraven van Hall te verfilmen. Hij was de eerste niet. Nu volgt er een herkansing, in de vorm van een miljoenenproductie met een ware sterrencast.

Walraven van Hall (kleur)Walraven van Hall

Changing fortunes luidde de filmtitel die Rutger Hauer in gedachten had. Het moest een internationale productie worden over de man die tot aan zijn voortijdige dood in februari 1945 de vaderlandse illegaliteit leidde. In januari 2010 kreeg ik de twee beoogde scenarioschrijvers van de film over Walraven van Hall op bezoek. We maakten een rondje langs Zaandamse locaties waar deze verzetsbankier woonde en werkte. En ik beantwoordde een aantal vragen. Die stelden me niet gerust. Of Van Hall een wapen had. Of er NSB’ers in zijn familie waren. Hoe de relatie met zijn echtgenote was. Of hij wellicht een handicap had. De scenaristen-in-spe kwamen er eerlijk voor uit: het zou niet meevallen om het door Van Hall gepleegde ‘papieren’ verzet filmisch interessant te maken. Zijn ondermijning van het nazisme mocht ongekend effectief zijn geweest, maar veel seks en schieten kwam daar niet bij te pas. En dat was, bioscoop-technisch gesproken, toch wel een tikje jammer.

Het was de tweede keer dat ik werd benaderd met filmplannen. In maart 2006 was ik al verwikkeld in een mailwisseling met een filmproducente die me vroeg ‘of het mogelijk is om de rechten te kopen van het boek [dat ik dat jaar over Van Hall publiceerde] met als doel er een film van te maken’. Ze voegde er weinig geruststellend aan toe: “Bij mijn weten is het verhaal in feite openbaar en ik neem aan dat er misschien helemaal niet over ‘rechten’ gesproken kan of hoeft te worden.” Het contact eindigde een maand later met de boodschap dat ze weer van zich zou laten horen ‘zodra ik voorstellen kan doen’.

NL Film

Enfin, Rutger Hauer kreeg de financiering niet rond voor het eerste echte product waarover hij de regie zou voeren, tot zijn diepe droevenis. En die vage filmproducente is ook al een decennium uit beeld verdwenen. Een film over Walraven van Hall leek definitief van de baan. In het najaar van 2011 vernam ik echter dat productiemaatschappij NL Film de handschoen opnam. Ze hadden daar een miljoenenproductie in gedachten. NL Film was een van Nederlands grootste productiemaatschappijen. En, ook niet onbelangrijk, Walravens kinderen waren enthousiast. Wat kon er nog misgaan?

Ik mailde NL Film: als ze behoefte hadden aan informatie en materiaal waren ze welkom. Niet alle gegevens die ik had gevonden met het oog op mijn biografie Walraven van Hall, premier van het verzet (1906-1945) waren in het boek verwerkt, dus wie weet kon de producent nog wat gebruiken. “Wij stellen dit erg op prijs”, luidde de reactie. “Uw mail stuur ik hierbij door naar Sytze van der Laan, die momenteel gesprekken voert met de researcher die voor ons aan deze film werkt. Hij neemt in de toekomst graag contact met u op.” De toekomst bleek bij NL Film een rekkelijk begrip, want producent Van der Laan liet tot op heden niets van zich horen. Dat mijn boek in de tussentijd via NL Film wel een ronde maakte langs tal van betrokkenen bij de film zie ik maar als second best.

Subsidies

Op financieel gebied pakte NL Film het beter aan. In april 2015 kenden de NPO, CoBO en het Nederlands Filmfonds maar liefst €1,8 miljoen toe om de productie mogelijk te maken. Dat komt bovenop de ruim €1,2 miljoen die sinds 2013 in zes tranches is uitgekeerd via het Netherlands Film Production Incentive. Bankier van het verzet, zoals de rolprent gaat heten, wordt een van de duurdere Nederlandse films, zoveel is duidelijk.

Er zijn dan ook nogal wat kosten, en niet alleen aan materiaal. Voor de gelouterde scenarioschrijfster Marieke van der Pol bijvoorbeeld, bekend van onder meer De Tweeling. Voor regisseur Diederik van Rooijen (Penoza). En voor de cast, volgens de Belgische mede-producent Zilvermeer Productions onder anderen Jacob Derwig en Barry Atsma.

De NL Film-website meldt nog altijd: “De opnamen staan gepland voor 2014.” De Belgische partner lijkt beter op de hoogte: “Shoot fall 2016.” Dat lijkt ook een stuk logischer, gezien de verdere planning. Vooralsnog staat als premièredatum 24 september 2017 genoteerd. U krijgt tegen die tijd 110 minuten Walraven en Gijs van Hall aangeboden in een theater bij u in de buurt.

Ik beschik overigens over nog wat vertrouwelijke, tranentrekkende informatie aangaande ‘Wally’ van Hall die het uitstekend zou doen in de slotscène van deze beoogde blockbuster. Wellicht maak ik het nog wereldkundig. Ik dacht zelf aan 25 september volgend jaar.

picknick-gezin-van-hall-eind-jaren-30De broers Walraven, Floor, Beppo, en Gijs van Hall
Walraven (links) en Gijs (rechts) van Hall