Artikelen door Erik Schaap

De Februaristaking in de Zaanstreek

De Februaristaking was de grootste werkonderbreking die de Zaanstreek ooit heeft gekend. Van 25 tot en met 27 februari 1941 legden duizenden Zaankanters het openbare leven volledig plat. Niet eens om een hoger loon of betere arbeidsomstandigheden af te dwingen – tot dan de gebruikelijke stakingseisen –, maar als steunbetuiging aan de joodse bevolking. Het […]

Het verborgen leven van Abraham Wijnberg, uitvinder van de Norit

Toen de firma Norit – van de koolstof en de darmreinigende tabletten – in 2016 haar eeuwfeest vierde, leidde dat uiteraard tot de nodige publiciteit. Merkwaardig genoeg bleef de rol van founding father Abraham Wijnberg daarbij grotendeels buiten beeld. Het lijkt wel alsof deze schuchtere, joodse zakenman buiten de geschiedenisboeken moest blijven. Norit is in de loop der decennia uitgegroeid […]

Riphagen is een fantastische film. Met de nadruk op fantast

Vooropgesteld, Jeroen van Koningsbrugge verdient een prijs voor zijn acteurswerk. Hij lijkt bovendien uiterlijk op het karakter dat hij speelt, zoals aan het eind van de film wordt getoond door zijn hoofd te laten overvloeien in dat van de man om wie het allemaal draait. Met Van Koningsbrugge had regisseur Pieter Kuijpers goud in handen om een aangrijpend oorlogsdrama te verfilmen. Des […]

De jacht op George Orwell (door fascisten én communisten)

Toen George Orwell eind 1936 Spanjestrijder werd, wist hij dat de fascistische oppositie hem graag wilde uitschakelen. Uit recent geopenbaarde Russische archiefstukken wordt eens te meer duidelijk dat ook de communisten hem al vroeg in het vizier hadden. “Een fascistische sluipschutter kreeg me te pakken. Ik was een dag of tien aan het front”, haalde George Orwell in […]

De dubbelrol van Dries Riphagen

Een van de grootste Nederlandse oorlogsmisdadigers was, tot zijn levensverhaal werd verfilmd, tevens een van de onbekendste. De Amsterdammer Bernardus Andreas (‘Dries’) Riphagen (7-9-1909) ontwikkelde zich tot een door antisemitisme en geldhonger gedreven souteneur, die de dood van minstens tweehonderd mensen op zijn geweten had. Een van zijn slachtoffers was de Zaandammer Jan van Lienen. Het verhaal van een moord die […]

Nieuw Rechts, de falende voorloper van de PVV

De PVV maakt kans om bij de Tweede-Kamerverkiezingen in maart 2017 de grootste partij te worden. Een halve eeuw eerder kende Nederland een vergelijkbare extreemrechtse, zij het aanmerkelijk minder succesvolle partij. ‘Ik was met mijn ideeën te vroeg. Ik was tegen de Europese eenheid. Ik was tegen de toevloed van nieuwe mensen in Nederland.’ De Tweede Wereldoorlog […]

Het empathisch onvermogen van Wim Thomassen

Wim Thomassen, de latere burgemeester van Zaandam, had een verleden als verzetsman. Hij kon echter niet altijd empathie opbrengen voor oorlogsgetroffenen. “Uw auto heeft voor mij grotere waarde dan voor u.” In 1854 begon de jonge Jitschak Salomon Polak in de Steenwijker Oosterstraat een groothandel in kruiden, zuidvruchten en bakkersbenodigdheden. Het werd een succes: in de loop der […]

De lange aanloop naar de speelfilm over Walraven van Hall

Rutger Hauer poogde jarenlang tevergeefs om het levensverhaal van de Zaandamse verzetsheld Walraven van Hall te verfilmen. Hij was de eerste niet. Nu volgt er een herkansing, in de vorm van een miljoenenproductie met een ware sterrencast. Walraven van Hall Changing fortunes luidde de filmtitel die Rutger Hauer in gedachten had. Het moest een internationale productie worden over […]

Meer ‘Zaanse’ Stolpersteine dan gedacht

De Zaanstreek telt slechts twee Stolpersteine, messing gedenktekens waarop de tijdens de Tweede Wereldoorlog al dan niet omgekomen joden uit deze regio staan vermeld. Ze liggen in de stoep voor Westzijde 262, waar tot begin 1942 het echtpaar Marcus en Geertruida Polak woonde. Op 17 september van datzelfde jaar werden ze in Auschwitz vergast. Deze twee struikelstenen zijn de enige […]