Artikelen door Erik Schaap

De verzetsstrijdster, de V-man en het verraad

De verraderlijke werkzaamheden van V-man Johnny de Droog spelen zich tussen 1942 en 1945 vooral af in Gelderland. Des te opvallender dat er soms Zaankanters opduiken in zijn nabijheid. Neeltje Root bijvoorbeeld. Is zij een ‘Gestapo-agente’ of een verzetsvrouw?   Tijdens mijn zoektocht naar gebeurtenissen uit het leven van Arnhemmer Johannes Mattheus (‘Johnny’) de Droog -medewerker van de Sicherheitsdienst en […]

De laatste exemplaren van ‘Eisendrath’

Het is hard gegaan met de verkoop van Eisendrath, een verzonken familie (1845-1945). De reacties op deze familiegeschiedenis waren vaak emotioneel, maar zonder uitzondering positief. “Het boek grijpt je bij de keel”, oordeelde het Noordhollands Dagblad. Waarschijnlijk mede door die impact slonken de stapels snel in de boekhandels. Op dit moment, drie weken nadat de verkoop begon, zijn […]

(Alweer) een monument met dubieuze namen

In mei 2017 besteedde de Volkskrant enkele artikelen aan oorlogsmonumenten in Enspijk, Leidschendam-Voorburg en Amsterdam met ‘foute’ namen. Maar ook de Zaanstreek beschikt over zo’n eerbetoon aan dubieuze personen. Een SS’er op een gedenkplaats voor oorlogsslachtoffers in het Gelderse Enspijk haalde in het voorjaar van 2017 de nationale media. Drie maanden eerder viel die ‘eer’ ten deel aan een nazistische […]

Nee, mijn boek is niet verfilmd (of toch?)

Ik ben het een beetje zat. Dat mijn boek over Walraven van Hall de basis vormt voor Bankier van het verzet; geen punt. Maar doe dan niet alsof die biografie totaal geen rol speelt bij het maken van de speelfilm.   Het is alweer een jaar of tien geleden dat Rutger Hauer aankondigde een Engelstalige speelfilm te willen regisseren […]

De collaborerende clown

Thije Kok trad tijdens de Tweede Wereldoorlog op als variété­artiest voor de Duitsers. Na de oorlog werd hij commandant van het erepeloton van de Binnenlandse Strijdkrachten. Portret van een man die ná de oorlog in het verzet ging. Door Harm Ede Botje en Erik Schaap ‘De verrader en het meisje’ was de kop boven een […]

Gevluchte oorlogsmisdadiger leverde gastarbeiders voor Zaanse wapenfabriek

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bevond zich op het Hembrugterrein een van de grootste en belangrijkste Zaanse verzetshaarden. Zowel tientallen werknemers als de directeur waagden daar hun leven in de strijd tegen het nazisme. Desondanks ging deze wapen- en munitiefabriek begin jaren ’70 in zee met de tot levenslang veroordeelde, maar naar Spanje gevluchte oorlogsmisdadiger Auke Pattist. Douwe Soepboer, Frans den Hollander, Sjef […]

De dood van een slagersknecht

Het neerslaan van de Februaristaking kostte in de Zaanstreek één persoon het leven. Op 26 februari 1941 werd slagersknecht Jan Keijzer dodelijk getroffen door een Duitse kogel. Jan Keijzer (Middelie, 26-7-1920) groeide op in zijn geboortedorp, maar ging kort voor de bezetting van Nederland in de leer bij de Zaandamse slager Jan Honingh. Die had zijn winkel […]

De Februaristaking in de Zaanstreek

De Februaristaking was de grootste werkonderbreking die de Zaanstreek ooit heeft gekend. Van 25 tot en met 27 februari 1941 legden duizenden Zaankanters het openbare leven volledig plat. Niet eens om een hoger loon of betere arbeidsomstandigheden af te dwingen – tot dan de gebruikelijke stakingseisen –, maar als steunbetuiging aan de joodse bevolking. Het […]

Het verborgen leven van Abraham Wijnberg, uitvinder van de Norit

Toen de firma Norit – van de koolstof en de darmreinigende tabletten – in 2016 haar eeuwfeest vierde, leidde dat uiteraard tot de nodige publiciteit. Merkwaardig genoeg bleef de rol van founding father Abraham Wijnberg daarbij grotendeels buiten beeld. Het lijkt wel alsof deze schuchtere, joodse zakenman buiten de geschiedenisboeken moest blijven. Norit is in de loop der decennia uitgegroeid […]